การตรวจสอบการนึ่งฆ่าเชื้อ (Sterilization Monitoring) ด้วยเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ (Autoclave) มีวัตถุประสงค์หลัก เพื่อยืนยันว่ากระบวนการนึ่งฆ่าเชื้อสามารถทำลายเชื้อจุลินทรีย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและเพิ่มความมั่นใจว่าอาหารเลี้ยงเชื้อหรืออุปกรณ์ที่ผ่านกระบวนการนึ่งฆ่าเชื้อ ปราศจากเชื้อปนเปื้อนและพร้อมใช้งานต่อ ซึ่งการสอบตรวจการนึ่งฆ่าเชื้อ แบ่งออกเป็น 3 วิธี อ้างอิงตามมาตรฐานทางการแพทย์และห้องปฏิบัติการ ได้แก่
1. การตรวจสอบทางกลไก (Mechanical หรือ Physical monitoring) คือ การทดสอบการทำงานของอุปกรณ์ภายในตัวเครื่องฯ เช่น มาตรอุณหภูมิ มาตรวัดความดัน มาตรวัดเวลา การแสดงการทำงาน และการแจ้งเตือน ว่าสามารถทำงานได้ปกติหรือไม่
2. การตรวจสอบทางเคมี (Chemical monitoring) คือ การทดสอบที่ต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงของแถบสีของตัวบ่งชี้ (Indicator) หลังจากสัมผัสกับความร้อน อุณหภูมิ เวลา และการแทรกซึมของไอน้ำ เพื่อยืนยันว่าอาหารเลี้ยงเชื้อหรืออุปกรณ์ ได้ผ่านกระบวนการนึ่งฆ่าเชื้อมาแล้ว ซึ่งตัวบ่งชี้ทางเคมี แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่
- ตัวบ่งชี้ทางเคมีภายนอก (External chemical indicator) โดยการแปะเทป (Autoclave tape) บริเวณหีบห่อบรรจุ ใช้บ่งบอกว่าห่อนี้ผ่านการนึ่งฆ่าเชื้อมาแล้ว แต่ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าอุปกรณ์ภายในปราศจากเชื้อแล้ว
- ตัวบ่งชี้ทางเคมีภายใน (Internal chemical indicator) โดยการนำแผ่นทดสอบใส่ไว้ภายในของหีบห่อบรรจุ ที่ไอน้ำเข้าถึงยากที่สุด
- ตัวบ่งชี้อื่นๆ เช่น Bowie-Dick test โดยการนำชุดทดสอบใส่ไว้ภายในห้องนึ่งฆ่าเชื้อ เพื่อทดสอบประสิทธิภาพการไล่อากาศออก สำหรับเครื่องนึ่งฆ่าเชื้อประเภท Pre-vacuum
3. การตรวจสอบทางชีวภาพ (Biological monitoring หรือ Spore test) คือการทดสอบที่ต้องอาศัยการถูกทำลายของเชื้อแบคทีเรีย ชนิด Bacillus stearothermophilus แล้วพิจารณาการเปลี่ยนแปลงของสีหรือการเรืองแสงของน้ำยา หลังจากบ่มเป็นเวลา 24 ถึง 48 ชั่วโมง